การปนเปื้อนของอาหาร กับน้ำมันหล่อลื่นที่ใช้ในกระบวนการผลิตอาหารเป็นสิ่งที่เกิดขึ้นได้เสมอ กระบวนการผลิตอาหารมักเกี่ยวข้องกับเครื่องจักรต่างๆ ไม่ว่าจะเป็นปั๊ม เครื่องผสม แทงค์ ระบบเกียร์ ระบบไฮโดรลิก ท่อ โซ่และสายพานลำเลียง เนื่องจากอุปกรณ์เหล่านี้จำเป็นต้องมีการหล่อลื่น ดังนั้นสารหล่อลื่นที่นำมาใช้จึงต้องได้มาตรฐานเพื่อให้การทำงานของเครื่องจักรเป็นไปอย่างมีประสิทธิภาพและเชื่อถือได้

การที่เครื่องจักรมีการออกแบบที่ถูกต้องตามหลักวิศวกรรม จะทำให้โอกาสการปนเปื้อนของอาหารกับน้ำมันหล่อลื่นลดลงได้ แต่ไม่ได้หมายความว่าจะเป็นการกำจัดความเสี่ยงในการปนเปื้อนทั้งหมดออกไปได้หมด ดังนั้นการสัมผัสหรือการปนเปื้อนของอาหารกับน้ำมันหล่อลื่นจึงเป็นความเสี่ยงที่เกิดขึ้นได้ตลอดเวลา 

อะไรคือ น้ำมันหล่อลื่น Food - Grade

น้ำมันหล่อลื่นในอุตสาหกรรมอาหารต้องทำหน้าที่ทางเทคนิคเช่นเดียวกับน้ำมันหล่อลื่นอื่น ๆ : ไม่ว่าในการป้องกันการสึกหรอ ลดแรงเสียดทาน ลดการกัดกร่อน รวมถึงการเกิดออกซิเดชัน, ทำหน้าที่ในการลดหรือระบายความร้อนและรวมถึงการถ่ายเทแรง (น้ำมันเกียร์) ซึ่งน้ำมันหล่อลื่นนี้ยังต้องเข้ากันได้กับยางและวัสดุปิดผนึกอื่น ๆอีก

นอกจากนี้การใช้งานที่แตกต่างกันในอาหาร น้ำมันหล่อลื่นอาจเสื่อมสลายได้จาก ส่วนประกอบอาหาร สารเคมีและไอน้ำ รวมถึงต้องแสดงพฤติกรรมเป็นกลางต่อพลาสติก หรือ อีลาสโตเมอร์ เจลต่างๆ รวมต้องรวมถึงไม่มีผลต่อสี กลิ่น รส ของอาหาร ภายใต้สภาวะการบดอัด ( Mill / Crushing) น้ำมันหล่อลื่นสามารถสัมผัสกับไอน้ำที่ใช้ในการทำความสะอาด ซึ่งทำให้มีน้ำปนเปื้อนเข้าสู่น้ำมันเกียร์ได้ในปริมาณมากๆ น้ำมันหล่อลื่นอาจส่งผลต่อต่อการเจริญเติบโตของจุลินทรีย์เช่นเชื้อยีสต์และรา หรือในทางกลับกันอาจทำให้น้ำมันหล่อลื่นที่เป็น food grade เสื่อมสภาพได้

จะเห็นได้ว่า คุณสมบัติของน้ำมันหล่อลื่นที่ใช้ในอุตสาหกรรมอาหาร นอกจากมีคุณสมบัติคุณภาพที่เหมือนกับน้ำมันหล่อลื่นทั่วไปแล้ว ยังมีข้อกำหนดเพิ่มเติมในการใช้งานอื่นๆอีกมาก ดังนั้นการเลือกชนิด ประเภทน้ำมันหล่อลื่นต้องระมัดระวังและใส่ใจเป็นอย่างยิ่ง

Food-Grade Categories

สหรัฐอเมริกากรมวิชาการเกษตร (USDA) ได้กำหนดประเภทของน้ำมันหล่อลื่นเป็น H1, H2 และ H3

• น้ำมันหล่อลื่น H1 เป็นน้ำมันหล่อลื่นเกรดอาหาร ใช้ในสภาวะในกระบวนการผลิตอาหารการ ซึ่งมีความเป็นไปได้ในการเกิดปนเปื้อนต่ออาหาร
• หล่อลื่นหล่อลื่น H2 เป็น nonfood เกรด ที่ใช้กับอุปกรณ์และชิ้นส่วนเครื่องจักรที่ไม่มีความเป็นไปได้ของการปนเปื้อน
• น้ำมันหล่อลื่น H3 เป็นน้ำมันหล่อลื่นอาหาร ซึ่งปกติจะใช้เพื่อป้องกันการเกิดสนิมต่างๆที่ทำจากโลหะ, รถเข็นและอุปกรณ์ต่างๆที่คล้ายกัน

หากยากต่อการตัดสินใจว่า กรณีใดจะใช้ H1 หรือ H2 แน่นอน safety first ใช้ H1 เสมอ 

ความเสี่ยงของการปนเปื้อนจากน้ำมันหล่อลื่นและจาระบี

ความเสี่ยงของการปนเปื้อนจากน้ำมันหล่อลื่นและจาระบีนั้นอาจเกิดขึ้นได้จากการรั่วไหลของสารหล่อลื่นจากลูกปืน และระบบเกียร์ในกระบวนการผลิตอาหาร รวมถึงน้ำมันที่หยดลงมาจากโซ่ ตลอดจนละอองน้ำมันจากการอัดอากาศซึ่งส่งผลกระทบไปยังคุณภาพของอาหารได้ บางกรณีน้ำมันถูกส่งผ่านไปยังเครื่องจักรภายใต้แรงดันสูง หากระบบมีการรั่วไหลอาจทำให้ไม่สามารถตรวจพบได้ทันเวลา
ด้วยเหตุผลนี้ จึงเป็นเรื่องสำคัญที่ต้องค้นหาและติดตามอันตราย ที่อาจเกิดจากการปนเปื้อนจากระบบหล่อลื่น อย่างไรก็ตาม การค้นหาและเฝ้ารายงานถึงความอันตรายต่างๆ เหล่านั้นเพียงอย่างเดียวอาจไม่เพียงพอ ถ้าน้ำมันที่ใช้ไม่ใช่ Food Grade การปนเปื้อนอันเกิดจากน้ำมันเหล่านี้จะต้องไม่สามารถเกิดขึ้นเลย จึงเป็นเรื่องสำคัญที่จะต้องใช้น้ำมันหล่อลื่นประเภท Food Grade ทุกจุดที่มีความเป็นไปได้ว่าจะเกิดการปนเปื้อนของสารหล่อลื่นสู่อาหาร
องค์กรต้องพิจารณาเรื่องนี้ ระหว่างการทำ HACCP Analysis
 

การจัดการความปลอดภัยในอาหาร
 

น้ำมันหล่อลื่น สามารถแบ่งตามประเภทความเสี่ยงเป็น “ มีโอกาสสัมผัสกับอาหาร” กับ ” น้ำมันหล่อลื่นประเภทอื่นที่ห้ามไม่ให้สัมผัสกับผลิตภัณฑ์ใช้บริโภค (กล่าวคือ ไม่อนุญาตให้สัมผัสกับอาหารเลย)” ซึ่งประเภทที่มีโอกาสสัมผัสอาหารจะเป็น น้ำมันหล่อลื่นและจาระบีสังเคราะห์ ประเภท Food Grade ที่ไม่มีพิษ และปราศจากซึ่งกลิ่น รส และสี
ตัวอย่าง สารหล่อลื่น ที่ต้องพิจารณา : น้ำมันไฮโดรลิก น้ำมันเกียร์ น้ำมันเครื่องอัดอากาศ น้ำมันปั๊มสูญญากาศ น้ำมันเครื่องทำความเย็น น้ำมันสำหรับ Rotary Cooker น้ำมันระบายความร้อน น้ำมัน Penetrating และน้ำมันสำหรับโซ่ และจาระบีมากมายหลายประเภทเพื่อการใช้งานในอุตสาหกรรมอาหาร
 

ในการจัดการความปลอดภัยในอาหารเรื่องนี้ ท่านต้อง

ในการจัดการความปลอดภัยในอาหารเรื่องนี้ ท่านต้อง มีการ การสำรวจจุดวิกฤตที่เกี่ยวข้องกับการหล่อลื่นตามระบบ HACCP ที่เกี่ยวข้องกับเครื่องจักร , มาตรการในการกำหนด spec งานจัดซื้อ/จัดจ้าง ใน การสั่งทำ สั่งซื้อ การซ่อมบำรุง ซึ่งรวมถึงการควบคุมแบบทางวิศวกรรมและการทดสอบประเด็นเรื่องการออกแบบที่ลดการปนเปื้อน , ระบบในการตรวจสอบสภาพของน้ำมัน , ระบบการติดตามสภาพเครื่องจักรในแง่ Food Safety, การอบรม การควบคุม stock ( ต้องมีอย่างเพียงพอ ที่ต้องไม่มีโออาสในการขาดแคลนจาก stock เพราะเสี่ยงมากต่อการใช้ดุลพินิจของช่างซ่อมบำรุงของท่าน โดยเฉพาะในภาวะที่มีแรงกดดันจากการส่งมอบ , ระบบการสอบสวน หรือตรวจสอบผลกระทบต่ออาหารในกรณีที่พบน้ำมันรั่วไหล , การจัดการกับน้ำมันหล่อลื่นที่ใช้แล้วและการกำจัด และรวมถึงองค์กรที่เข้มงวด ท่านอาจต้องมีระบบเพื่อ ทำการคำนวณ Mass balance ว่าน้ำมันเครื่องที่ท่านซื้อมาหายไปไหน โดยเทียบกับปริมาณน้ำมันหล่อลื่นที่ใช้แล้ว เป็นต้น